camino

Wtorek.

Jeszcze dość ciemno, świt. W albergue poruszenie, wszyscy na nogach. Za kilka euro wykupuję opcję przewiezienia mojego bagażu tj. sakw na drugą stronę przełęczy. Ma to sens, bo rower i tak muszę przepchnąć, nie mam zamiaru kręcić pod górę. Sakwy będą do odebrania w restauracji w Roncesvalles w Hiszpanii.

Ruszam razem z innymi.Po wyjściu z miasteczka droga idzie pod górę. Podobno tym szlakiem Napoleon przeprowadził wojska do Hiszpanii, omijając inną przełęcz. Pireneje jako naturalna granica to dobry pomysł.

Ciemnawo. Obok jakiś Włoch pcha rower, bardziej wypasiony od mojego Krossa, chyba coś mu się już uszkodziło. Odczuwam niechrześcijańską satysfakcję.
Podobno równolegle do pieszej idzie droga dla samochodów, ale oczywiście idziemy szlakiem pieszym, jest zresztą wyasfaltowany.
Coraz wyżej, słońce zaczyna wychodzić. Mam szczęście. Na Camino podobno zwykle pada.

Oznakowanie takie, że ślepy by trafił, mieszają się znaki z muszlą, biało-czerwone francuskie i pojawia się hiszpańska żółta strzała. Dla tych, którzy muszą teraz zjeść śniadanie, niewielkie schronisko. Przez pewien odcinek idę i gawędzę z Niemcem urodzonym w Kazachstanie. Wszystkie plecaki, buty, wyposażenie jeszcze nowe.
Górskie pastwiska na kształt połonin, piękne baskijskie krowy, owce i kudłate koniki.
Gdy zatrzymuję się robić zdjęcia, mija mnie grupka brazylijskich cyklistów, którzy wbrew zdrowemu rozsądkowi nie zsiedli z rowerów.

Przełęczą

Tempo ich podjazdu nie jest większe od powolnego marszu, ale jadą.
Piechurzy się rozciągnęli, jednak zawsze w polu widzeniu kogoś widać.

Szczęście krowy

Cudnie!

Na wysokości 1095 m statua Matki Boskiej Biakkori, było tu kiedyś schronisko.

Kładę się na króciutkiej trawie. Mijają mnie ludzie, ale ich obecność jest zupełnie nieinwazyjna. Widać, że idą, bo mają cel.
Nade mną krążą pirenejskie orły.

Ostatni francuski przekupień, stawia pieczęcie do credencialu, coś sprzedaje. Ostatnia tablica francuska wykuta w kamieniu, kilometraż nie zgadza się, ale przecież odległość zależy od trasy. Źródło Rolanda, w ogólniaku sto lat temu czytałem pieśń o Rolandzie w przekładzie Boya-Żeleńskiego. Dlatego trzeba czytać lektury. Cos z nich zostaje, mit rycerza doskonałego przehibernował we mnie pięćdziesiąt lat i oto się materializuje. To było zapewne niedaleko stąd. Góry były na pewno wtedy pokryte lasami, wszystko się zmieniło, ale imię rycerza zostaje. Warto być rycerzem?
Przy źródle jakiś jegomość klei podarte buty. Już teraz podarte? jeszcze siedemset kilometrów…

Niezauważalnie przechodzę granicę. Stella kamienna z napisem po hiszpańsku i baskijsku. Jestem w hiszpańskiej Nawarze. Przełęcz Bentarte. Maleńkie schronisko, raczej budka chroniąca przed deszczem Izandorre. Dzisiaj fajna pogoda, ale można sobie wyobrazić, że w czasie deszczu albo mgły jest bardzo przydatna. Następna przełęcz Lepoeder 1429 m. Jak na razie najwyższy punkt Camino. Być może tu właśnie zginął Roland, czyli Roldan czyli Orlando. Grupka pielgrzymów, między innymi jakiś dziwoląg na rowerze o super szerokich kołach.

Widać już stąd Hiszpanię za Pirenejami. Istnieje stąd podobno krótkie i niezbyt bezpieczne zejście, wybieram więc drogę NA2033, wyboistą i w okropnym stanie, ale prowadzi niewątpliwie w dół. Na dole kaplica Ibaneta, potem kawałek dobrej szosy, w dół.
Dawny klasztor, wiekowe refugio. W restauracji odbieram sakwy, dojechały. Przy okazji zamawiam na wieczór posiłek pielgrzyma, wspólny. Pierwsze hiszpańskie albergue na trasie, kombinat, bardzo dobrze zorganizowany, wypełniam ankietę statystyczną. “Cel pielgrzymki?” – No właśnie, ilu tych skośnookich turystów wybiera cel religijny? Nawet pielgrzymi z Polski, cóż dla nich znaczy św. Jakub?

Zostawiam rower w pomieszczeniu gospodarczym, idę powłóczyć się po Roncesvalles. Średniowieczna kaplica, akcenty pielgrzymie.
Wieczorem kolacja, przy stole Brazylijka, Niemka, para Nowozelandczyków. Kolacja ma znamiona elegancji. Czysty obrus, kelner…
Osiemset lat temu pielgrzymi o tej porze właśnie układali się do snu po seansie tłuczenia wszy.
Czasy się zmieniły, na szczęście.

Dziś przemaszerowałem, ale z rowerem pod pachą, 26 km. Od startu 3140 km, w tym pociągiem 158 km, samochodem 33 km. Do Santiago jeszcze 704 km: najkrótsza droga liczona według GoogleMaps, pieszo.

Poniedziałek.

Skoro świt Claire leci do roboty, dzieci do szkoły. Lekka mgiełka na wzgórzach, wyruszam też. Mijam kolejne wsie i miasteczka o przedziwnych nazwach. Najbardziej sympatyczne powtarzające się słowo to “Nagusia”, które chyba odpowiada hiszpańskiemu “Mayor”, czyli “Główna” (np. ulica). Domyślam się z kontekstu i z porównania napisów dwujęzycznych, jak Champollion.
Kraj Basków. Niewielki naród trwający od tysięcy lat, rozpięty pomiędzy Hiszpanią a Francją. Pierwszy raz spotkałem się z tym słowem w dzieciństwie w moim rodzinnym miasteczku, kiedy przechodziłem obok wystawy sklepu czapnika, na której prezentowano beret od strony jedwabnej podszewki z jakimś herbem, i dumnym napisem “Basque”. Pewnie jakaś podróbka to była… Chociaż beret charakterystyczny.

Zielony kraj Basków, La Nive

W miasteczku Louhossoa koło kościoła widać nagrobki dyskoidalne, osobliwość lokalna. Na niektórych solarny krzyż baskijski.
W końcu Saint Jean. Początek Camino Frances, drogi którą przeszły już setki tysięcy, a może miliony ludzi. Tu w miasteczku wszystko się kręci wokół pielgrzymów. Jest ich już mnóstwo, jeszcze nie skatowani drogą.

W albergue, a może raczej auberge, jesteśmy jeszcze we Francji, pobieram paszport pielgrzyma, miła pani wpisuje mnie do wielkiej statystycznej tabeli. Przypinam w schronisku rower, idę coś zjeść, fajny naleśnik a la crepe. Gdzieniegdzie zwracają uwagę Lauburu, rodzaj baskijskiej swastyki, oczywiście setki lat starszej od tej hitlerowskiej. W księgarni nabywam francuskojęzyczny przewodnik do Saint Jacques de Compostelle dla rowerzystów.

Dziś przepedałowałem 43 km. Od startu 3114 km, w tym pociągiem 158 km, samochodem 33 km. Do Santiago jeszcze 728 km: najkrótsza droga liczona według GoogleMaps, pieszo.

Niedziela.

Zjazd z autostrady do Orthez. Wysiadam z bagażem na moich ulubionych rogatkach. Składam rower, trwa to ponad dwie godziny, ale ogarnia mnie miłe podniecenie związane z początkiem ostatniego etapu.Świta, ruszam w kierunku Orthez, ale przed rzeką skręcam i kieruję się w stronę Pirenejów. Wkrótce widać je w oddali, słońce wschodzi. Mała miejscowość Hopital d’Orion, statua pielgrzyma. Kieruję się w kierunku Sauveterre, już kiedyś była jedna Sauveterre, tym razem de Béarn. Bearneńska, tak jak sos estragonowy. Béarn, kraj przez całkiem spory szmat czasu suwerenny. Kto w moim kraju słyszał o Béarn? Trochę mi się myli Gaskonia (d’Artagnan!) i Béarn.

Jadę w kierunku Hasparren. Zbaczam nieco z drogi, ale tam mieszka Claire, moja francuska znajoma. Nazwy coraz bardziej osobliwe. Mam wrażenie, że zagłębiam się coraz bardziej w kraj Basków. Plątanina wąskich szos prowadzących nie wiadomo skąd dokąd. Brak wyraźnych punktów orientacyjnych, teren pofalowany, wsie rozrzucone. Hasparren. Miejscowość rozległa jak Paryż, nawigacja nie skutkuje. W pewnym momencie poddaję się i dzwonię po Claire. Po kilkunastu minutach przyjeżdża.

Jemy kolacje, jej dzieci robią dla mnie improwizowany koncert. Supermiło. Dowiaduję się, że te biedne dzieciaki w szkole uczą się baskijskiego, który to język francuski baskijski różni się od hiszpańskiego baskijskiego etc. etc… Trochę mi szkoda, że nie mogę podskoczyć do Bajonny albo i Biarritz. Camino jednak wzywa.

Dziś przepedałowałem 66 km. Od startu 3071 km, w tym pociągiem 158 km, samochodem 34 km. Do Santiago jeszcze 833 km: najkrótsza droga liczona według GoogleMaps, pieszo.

Ostatni odcinek. Tym razem wykupiłem przejazd Eurolinesami do Orthez, odjazd przed południem. Daleka strasznie droga, przemierzam ją kolejny raz. Zasadniczo idę spać, kilka postojów, nawet ich nie zauważam, w Dijon przejeżdżam pod oknem moich drogich Th., następnego dnia popołudniu, Rodan. Jeszcze kilkanaście godzin. Sąsiadce z autobusu opowiadam skąd i dokąd jadę, ma na imię Basia. Ona do Portugalii, bodajże do Fatimy. Dzielę się swoją wątłą wiedzą podróżniczą. Zapala się do idei, zastanawia: może w przyszłym roku on sama by do Santiago?

Na punkcie pobierania opłat przy zjeździe 8 z autostrady E80, Pyreneenne, “Pirenejki”. Autobus mój ma przyjechać z Hiszpanii o 3 rano.
Rower rozłożyłem na części i zapakowałem w torbę. Teraz wiadomo, po co wiozłem ją tyle setek kilometrów.

Pusto, niewielki ruch. Od miasta przyjeżdża kilka osób, wyraźnie na coś czekają. Wdaję się w krótką pogawedkę z grubym Portugalczykiem. Po pónocy przyjeżdża autobus liniowy z Portugalii, wysiadają pojedyncze osoby.

Zostaje samiutki.

Czas mija, lakki deszczyk, zaczynam zadawać sobie pytanie: a jak nie przyjedzie? Do Orthez nie bardzo jak jest się dostać, rower zapakowany…
Nagle od strony miasteczka leci dostawczak z rurami na dachu.
Wysiada z niego kilka osób. Już z daleka rozpoznaję po warczącym „rrrr”, którego nie wymówiłby żaden FGrancuz, nasz piękny język.

To przedsiębiorca z okolic Orthez, “Polak-hydraulik”, przywiózł kolegów, być może pracowników z Polski na ten sam autobus, na który czekam.
Pytam, czy zdarzyło się kiedykolwiek, żeby autobus nie przyjechał?

– Raczej nie – mówi.

Po trzeciej nad ranem na parking wtacza się wielki liniowiec ALSA.
Jesteśmy uratowani.

Bilety ok, bagaże ok.

Wewnątrz ludzie śpią. Znajduję sobie miejsce i ruszamy. Lekko świta.

Część drogi przesypiam.

Nad ranem w Bazylei przesiadka do autobusu polskiego przewoźnika i przez Szwajcarię, w ciepłym deszczu, do domu.

Szwajcaria w deszczu

Czwarty wielki etap zamknięty.

Niedziela

Dzień odpoczynku, dzień powrotu. Śniadanko jem z pielgrzymem z Austrii, kilka lat ode mnie starszym, napawa to nadzieją na przyszłość. Imię ma jakieś takie germańskie, na W. Mówi, że już raz przeszedł Camino. Chapeau bas.

A na rynku festyn! Orkiestra dęta, zabawy piknikowe z dziećmi.
Zamawiam jakieś specialite lokalne, pół butelki czerwonego wina domowego dostaję do popicia.
Czuję się, jakby festyn był na moją cześć, w nagrodę za wytrwałość. Etap czwarty się kończy.
Z orkiestrą dętą.

Orthez je i pije	Orthez śpiewa
Orthez bawi się	Orthez orkiestruje
Orthez mnie wita

Widzę kartkę z wierszem w jakimś języku obcym. To oksytański, prawdopodobnie wersja gaskońska. Orthez (Ortes) leży w Gaskonii. Słowo “amor” jest niewątpliwie zrozumiałe.
Wsiadam na rowerek – cóż za przyjemność bez bagażu! – i robię rundkę po mieście, zachodzę do kościoła, nie widzę jakichś specjalnych osobliwości. Wielki fresk przedstawiający legendę św. Dionizego.
W biurze turystycznym dowiaduję się jak wyjechać do miejsca, gdzie zatrzymuje się autobus długodystansowy.
Ostatnie spojrzenia na Hotel pod Księżycem.

Z tekturą pozyskaną z kartonowych pudeł, wyjeżdżam z miasta, wzdłuż rzeki. Wiatr dość silny, pudła przeszkadzają.
Na moście coś szczególnego: porozwieszane śpioszki! Wiele z nich podpisane imionami. Domyślam się, że lokalnym zwyczajem, kiedy niemowlę osiągnie pewien wiek (roczek?), jego śpioszki lądują na moście.

Docieram do wjazdu na autostradę, A8. Jakiś duży autobus jedzie naprzeciw, kierowca daje mi znaki, że na autostradę nie wjadę. Sympatyczne, ale nie wie jaki mam plan.
Rozkładam rower, wkładam do torby, uszczelniam tekturą. Operacja trwa ponad godzinę.
Zmierzcha się.
Jestem gotów do odjazdu. Na przejściu pusto, ruch minimalny. Mój autobus ma przyjechać z Hiszpanii za kilka godzin, o 3 rano. Kilka godzin czekania, da się żyć, w budyneczku rogatki jest toaleta.
Zjadam jakieś rezerwy. Lekki deszczyk, ale jestem pod dachem.

Dziś przepedałowałem 3,8 km. Od startu 3005 km, w tym pociągiem 158 km, samochodem 33 km. Do Santiago jeszcze 791 km: najkrótsza droga liczona według GoogleMaps, pieszo.

Sobota

Po śniadanku w dość komfortowych warunkach w gite w Mont Marsan żegnam się z kolegą pielgrzymem, który wędruje pieszo (znowu Holender!!! A może Belg?), jakoś wydostaję się z miasta i jadę dalej w nowych butach, trochę za dużych. Po płaskim, na szczęście. Droga dość ruchliwa, szlak wytyczony raczej słabo, ale wiadomo, muszę na Orthez. Dość długi odcinek Nacjonalką, mijam potężną stację energetyczną.

Skręcam w prawo w drogę gminną i okolica robi się rolnicza. Pojawiają się akcenty “mniejszościowe” – w jakiejś wsi z napisów wynika, że mieszkają tu Baskowie (już tutaj??).
Na polach bodajże kukurydza. Przebywam rzekę l’Audour, potem w górę po niewielkiej serpentynie i oto Saint Sever. Ciągle to Landy, ale przestało być płasko. Stolica związku gmin o nazwie Cap de Gascogne. Miasteczko jest kolejnym ważnym punktem Camino. Klimaty zaczynają być po trosze hiszpańskie.

Odzyskuję szlak. Przed wsią Audignon przysiadam na przepuście rowu i zmieniam opatrunek.
Upał wszechogarniający.





Na rondzie ze skrętem do miejscowości Hagetmau, gigantyczne krzesło. Postawiono je kilka lat temu, aby uczcić tradycje meblarskie Hagetmau. Nosi nazwę “Krzesło Pantagruela”. A potem już prosto do Orthez, nazwa na tablicy dwujęzyczna. Jakiż to język, ten drugi?


W Orthez spory rynek. Pytam miejscowego obywatela, gdzie hebergement. Wyjaśnia mi dokładnie, a potem pyta, skąd jestem, “Vive la Pologne!” deklaruje.

Schronisko o miłej nazwie “Hotel pod Księżycem” mieści się w starym budynku, klatka schodowa znowu jak baszta. Jest już kilkoro pielgrzymów, oczekują na przyjście gospodarzy schroniska. Rzeczywiście, członkowie lokalnego stowarzyszenia św. Jakuba pojawiają się, inkasują po 7 Euro, dają w prezencie widokówkę. Na wypadek, gdyby ktoś przybył później, ma zostawić 7 Euro na stole. Jutro obsługa zabierze.
Wiadomo, że pielgrzymi to publiczność dość specyficzna i par excelence uczciwa. Widać tu jednak, jak fantastycznie funkcjonuje wzajemne zaufanie.
Idę do sklepu spożywczego zdobyć tekturę. Będą mi potrzebne jutro do zapakowania roweru.
W sklepie kupuje produkty dziewczyna, idąca do Santiago razem z ojcem.

Dziś przepedałowałem 62 km. Od startu 3001 km, w tym pociągiem 158 km, samochodem 33 km. Do Santiago jeszcze 790 km: najkrótsza droga liczona według GoogleMaps, pieszo.

Ruszam do Mont de Marsan. Wjeżdżam na płaskie równe Landy. Bardzo płaskie. Rozpędzony mijam pola, laski, płasko, równo, łatwo. Można skupić się na medytacji rowerowej, bo nawet samochodów wiele nie ma. Wysoka agrokultura, deszczownie, ale też ukryte przez przechodniem/rowerzystą wojskowe ośrodki.

Nagle, na skraju szosy, widzę wędrującego człowieka. Pieszy pielgrzym na Camino. Zatrzymuję się, aby pogadać. Okazuje się Niemcem, idzie z Hanoweru. Jeszcze co najmniej miesiąc będzie w drodze. Patrzy na moje spalone słońcem ręce, wyjmuje krem i smaruje. Gest zupełnie samarytański, jestem wzruszony z lekka.
Żegnamy się, ja wskakuje na rower i mknę, on noga za nogą rytmicznie maszeruje.


Dojeżdżając do Mont de Marsan widzę rozlegle przedmieścia z centrami handlowymi. Buty! Nareszcie mam gdzie kupić buty!
Szukam jakichś tanich i prowizorycznych. Najtańsze są za 15 Euro, pół numeru za duże. Nic to.
Wkładam nowe i wyrzucam stare. Co za ulga!
Dojeżdżam do centrum i szukam schroniska. Znajduję, wraz z informacją, że klucz można dostać nieopodal w sklepie z artykułami azjatyckimi. W rzeczy samej, dostaję klucz od miłej pani Chinki. Schronisko mieści się w starej łaźni miejskiej sprytnie przerobionej na sypialnie.
Wkrótce w schronisku pojawia się kolejny Holender.

Śpię w maciupeńkiej, ale nienagannie czystej kajutce. Kuchnia też w porządku. Rower z tyłu w ogródeczku.

Dziś przepedałowałem 70 km. Od startu 2938 km, w tym pociągiem 158 km, samochodem 33 km. Do Santiago jeszcze 833 km: najkrótsza droga liczona według GoogleMaps, pieszo.

Sylvie maluje na odwrocie jakiegoś kwitu trasę wyjazdu z Chateau. Nie jest to pozbawione słuszności, bo drogę pomiędzy winnicami łatwo zgubić.
Żegnam się z gospodynią i ruszam w kierunku miasteczka Pellegrue.
Dołączam z powrotem do Camino.
Na ryneczku w Pellegrue targ, jeszcze rano, ale są sery, owoce i w ogóle wszystko, co potrzebne. Kupuję pieczoną przepiórkę. Wygląda super apetycznie.
Okrążam kościół i dalej w kierunku Soussac. Za Soussac w malutkiej wsi Piconat przejeżdżam na półkulę zachodnią!!!

Znowu winnice, tu się robi chyba wina typu bordeaux. Winnice zaopatrzone w bramy, widać że są one stare i wiele warte. Mijam miasteczko Sauveterre, dla odróżnienia od innego Sauveterre, przez które jechałem wcześniej, nosi przydomek “de Guyenne”, gujeńskie. Na bramie powiewają dumnie flagi (z lwem) i Sauveterre (z liliami). Zjadam przepióreczkę, chwila odpoczynku.

La Réole. Miasto na przeprawie przez Garonnę. Szlak Camino musi tędy przejść. Po pięknej architekturze widać, że miasto korzystało przez wieki ze swojej pozycji mytowej. Zjeżdżam na wybrzeże odpocząć i zmieniam opatrunek na stopie. Podeszwa w bucie przetarła się do granic możliwości.

Przekroczyłem Garonnę i dalej na południe, mijam małe lotnisko, wygląda na prywatne
W pewnej chwili szlak pokazuje w prawo, wzdłuż kanału. Tak też jadę kilka kilometrów.
Pojawiają się wieże gotyckiej katedry. To Bazas. Przejeżdżam do hotelu Le Rodin, gdzie zostawiam rzeczy i jadę bez bagażu do katedry.

Pod katedrą, na szerokim placyku, ku swojemu zdumieniu widzę amerykańskich żołnierzy w mundurach z II wojny. Kręcą się aktorzy/statyści poprzebierani w stroje z epoki.
Pojawia się jakby reżyser i ustawia scenę.

To najwyraźniej rekonstrukcja wyzwolenia Bazas przez Amerykanów, czy raczej próba rekonstrukcji. Wszystko dobrze się kończy: gwiaździsta flaga powiewa nad katedrą św. Jana Chrzciciela, potem tricolor, potem wszyscy tańczą. Happy end. Pstryk, i Bazas wolne.

Bazas wolne!

Noc spędzam w normalnym hotelu, rower przywiązany w składziku na zapleczu. Dostaję stempel Camino. Stopa goi się słabo. Koniecznie muszę zmienić obuwie.

Dziś przepedałowałem 66 km. Od startu 2869 km, w tym pociągiem 158 km, samochodem 33 km. Do Santiago jeszcze 890 km: najkrótsza droga liczona według GoogleMaps, pieszo.

Raniutko biegnę obejrzeć katedrę, posąg św. Jakuba oczywiście i ruszam dalej. Po kilku minutach słyszę strzał – pękła przednia opona. Ogromne szczęście w nieszczęściu, że stało to się mieście. Pytam obywateli Perigueux o sklep/warsztat rowerowy, otrzymuję sprzeczne informacje, jak zwykle.

Znajduję sklep rowerowy niemalże w centrum, na szczęście mają i opony i dętki w standardzie jaki potrzebuję. Przechodzę do pobliskiego parku, rozkładam się na ławce i biorę za wymianę. Trochę to trwa. Kiedy kończę, jest prawie południe. Zaplanowałem dotrzeć do noclegu CS w Gensac, to daleko stąd.
Decyduję się podjechać kawałek pociągiem. Niech będzie mi wybaczone.
Jadę na dworzec i biorę bilet do Mussidan. To na szlaku. Podróż nie trwa długo i w ogromnym upale, w gorącym stojącym powietrzu, podejmuję dalszą podróż na południe. Widać zresztą, że to południe , Akwitania, roślinność się zmieniła.

Po nudnym wczorajszym odcinku podróż staje się bardziej urozmaicona. Popasam w miłych miejscach, w okolicy miejscowości Montfaucon wjeżdżam w winnice. A potem znowu Dordogne, spora rzeka, którą trzeba pokonać.

Most w miejscowości Sainte-Foy-la-Grande. Święta Wiara Wielka.
Za mostem wzdłuż rzeki, jestem już w departamencie Żyronda.





Wąskie lokalne drogi, trochę winnic.

Docieram do Gensac, niewielkiej wsi. Tu mam gospodarza CS, Sylwię.
Lokuje się pod drzewkiem w centrum wsi i dzwonię. Po kilkunastu minutach przyjeżdża Sylwia i każe mi za sobą jechać. Dojeżdżamy do Chateau, które okazuje się mikrokolonią kilku domów wśród winnic.
Zjadam kolację z gospodynią. Pisze ona sztuki teatralne, jak widzę, jest otoczona książkami. Daje mi posłanie w gabinecie wśród książek.

Dziś przepedałowałem 44 km. Od startu 2805 km, w tym pociągiem 158 km, samochodem 33 km. Do Santiago jeszcze 939 km: najkrótsza droga liczona według GoogleMaps, pieszo.